Test savolini to‘g‘ri tuzish: o‘qituvchi uchun 7 ta oddiy qoida
Test savoli tuzish — oddiy ko‘rinadigan, lekin natijaga katta ta’sir qiladigan ish. Savol noaniq bo‘lsa, bola mavzuni bilsa ham xato qiladi; ishorali bo‘lsa, bilmasa ham topadi. Quyida test savolini tuzishdagi 7 ta oddiy qoidani va platformadagi savol turlarini yozdim.
Test savoli tuzishdan oldin nimani hal qilish kerak?
Avval savol nimani tekshirishini va qaysi turga mos kelishini hal qiling. Bitta fakt yoki ta’rifni tekshirish uchun test savoli qulay, sabab va tushuntirish uchun esa yozma savol kerak.
Platformadagi savollar bazasida quyidagi turlar bor:
| Savol turi | Qachon mos | Nimaga e’tibor bering |
|---|---|---|
| Bitta javobli test | Bitta to‘g‘ri tanlov bor: ta’rif, fakt, atama | Noto‘g‘ri variantlar ham ishonarli bo‘lsin |
| Ko‘p javobli test | Bir nechta to‘g‘ri belgi bor | Shartda bir nechta javob belgilash kerakligini ayting |
| To‘g‘ri/noto‘g‘ri | Bir nechta tasdiqni tez tekshirish | Ball tasdiqlar orasida bo‘linadi |
| Qisqa javob | Bitta so‘z, son yoki atama | Qabul qilinadigan yozilishlarni oldindan kiriting |
| Ochiq (yozma) javob | Sabab, tushuntirish, misol | Namunaviy javob va baholash mezoni shart |
| Rasmli topshiriq | Jadval, sxema, chizma | Mezon rasm yoki matn ko‘rinishida bo‘ladi |
| Loyiha ishi | Scratch, video, audio, hujjat | Topshirish muddati va mezonlar |
Nizom ham o‘qituvchiga erkinlik beradi: baholash mezonlaridan chiqmagan holda yangi nazorat materiallari yaratish yoki berilganlariga o‘zgartirish kiritish mumkin. Demak, savollarni sinfingizga moslab tuzishingiz mumkin.
1-qoida: bitta savol bitta narsani tekshiryaptimi?
Ha, shunday bo‘lishi kerak. Bitta savolga ikki fikr joylansa, bola birini bilib, ikkinchisini bilmasa, javobni qanday belgilashini bilmaydi. Natijada siz ham u nimani bilmasligini tushunmaysiz.
Masalan, «Protsessor nima va u qanday vazifani bajaradi?» degan savol aslida ikki narsani so‘raydi. Bola ta’rifni bilib, vazifasini bilmasa, qisman to‘g‘ri javob beradi, siz esa qaysi qismini bilmasligini ajrata olmaysiz.
Savol uzunlashib ketsa, uni ikkiga bo‘ling. Ikkita aniq savol bitta chalkash savoldan ko‘ra ko‘proq ma’lumot beradi.
2-qoida: shart aniq va sodda yozilganmi?
Shart o‘quvchining yoshiga mos, qisqa va bir ma’noli bo‘lishi kerak. Ikki karra inkordan qoching: «noto‘g‘ri bo‘lmagan javobni toping» o‘rniga «to‘g‘ri javobni toping» deb yozing.
Inkor kerak bo‘lsa, uni ajratib ko‘rsating: «Quyidagilardan qaysi biri kiritish qurilmasi EMAS?». Bola so‘zni o‘tkazib yubormasligi kerak.
3-qoida: noto‘g‘ri variantlar ishonarlimi?
Noto‘g‘ri variant shunchaki to‘ldiruvchi bo‘lmasligi kerak. Eng yaxshi chalg‘ituvchi — o‘quvchilar haqiqatan qiladigan xato: adashtiriladigan atama, yaqin tushuncha, teskari sabab.
Hamma variantlar bir xil ko‘rinishda bo‘lsin: uzunligi, grammatik shakli, yozilishi o‘xshash. Bitta variant boshqalardan keskin ajralib tursa, bola uni bilmasdan ham tanlaydi.
Misol: «Qaysi qurilma ma’lumotni chiqaradi?» savolida to‘g‘ri javob «printer» bo‘lsa, «skaner» yaxshi chalg‘ituvchi. Ikkalasi ham qog‘oz bilan ishlaydi, lekin biri ma’lumotni kiritadi, ikkinchisi chiqaradi — farqni bilgan bola adashmaydi.
4-qoida: javobga yashirin ishora qolmadimi?
Savol matni javobni o‘zi aytib qo‘ymasligi kerak. Eng ko‘p uchraydigan ishoralar: to‘g‘ri variant eng uzun va eng batafsil; shartdagi so‘z faqat bitta variantda takrorlanadi; grammatik qo‘shimcha faqat bitta variantga mos keladi.
Savolni yozib bo‘lgach, uni mavzuni bilmaydigan odam ko‘zi bilan o‘qing: faqat mantiq bilan topib bo‘ladimi? Bo‘lsa, variantlarni qayta yozing.
5-qoida: savol darslik va sinf darajasiga mosmi?
Savol bola darslikdan o‘qigan narsani tekshirishi kerak. Platformada har bir savolga sinf (5–11) va chorak belgilanadi, yozma javoblar esa shu sinf va chorakning darsligi asosida tekshiriladi.
Shuning uchun savolni darslikdagi atamalar bilan yozing. Darslikda bir atama ishlatilgan bo‘lsa-yu, savolda boshqasi bo‘lsa, bola adashadi.
6-qoida: qisqa javobning qaysi yozilishlari qabul qilinadi?
Qisqa javobli savolda bitta so‘z yoki sonni kutasiz, lekin bola uni turlicha yozishi mumkin. Platformada qabul qilinadigan yozilishlarni oldindan kiritasiz; o‘/g‘ belgisining turli ko‘rinishlari va katta-kichik harf farqi hisobga olinmaydi.
Shunga qaramay, mumkin bo‘lgan sinonimlarni o‘ylab ko‘ring. Javobni bir necha xil to‘g‘ri yozish mumkin bo‘lsa, hammasini qo‘shing yoki savolni yozma javob turiga o‘tkazing.
7-qoida: savolni ochishdan oldin kim tekshiradi?
Siz — o‘quvchi ko‘zi bilan. Test formasidagi «O‘quvchi ko‘zi bilan» tugmasi testni o‘quvchi qanday ko‘rishini ko‘rsatadi: har bir savol tartib bilan, javob kalitlarisiz.
Yopiq savollar uchun AI to‘g‘ri javobning qisqa sababini bir jumlada yozadi. Xato qilgan o‘quvchi «To‘g‘ri javob» va shu izohni ko‘radi. Siz uni to‘g‘ri javob ostida ko‘rasiz — ochishdan oldin bir o‘qib chiqing.
Ko‘p beriladigan savollar
Bitta testda turli turdagi savollar bo‘lishi mumkinmi?
Ha. Test bazadagi savollardan tuziladi, unda yopiq va yozma savollar birga bo‘lishi mumkin.
Savolni keyingi yil ham ishlatsa bo‘ladimi?
Ha. Savol bazada qoladi va keyingi choraklarda, keyingi yillarda qayta ishlatiladi.
Ballni kasr qilib qo‘ysa bo‘ladimi?
Ha. Ball kasr son bo‘lishi mumkin, masalan 2,4 ball.
To‘g‘ri/noto‘g‘ri savolida ball qanday hisoblanadi?
Savolning bali tasdiqlar orasida bo‘linadi: har bir to‘g‘ri belgilangan tasdiq o‘z ulushini oladi.
Fayldan yuklangan savollarni ham tekshirish kerakmi?
Ha. Fayldan o‘qilgan savollar «Tasdiq kutmoqda» holatida turadi va siz «Tasdiqlash»ni bosmaguningizcha testga qo‘shilmaydi.
Xulosa
Yaxshi test savoli bitta narsani tekshiradi, sodda yoziladi, ishonarli variantlarga ega va javobga ishora qoldirmaydi. Mening tavsiyam: har bir yangi savolni shu 7 qoida bo‘yicha bir marta tekshirib chiqing, yozma savollarga esa baholash mezoni va namunaviy javobni puxta yozing. Savollarning bilish, qo‘llash va mulohaza darajalarini savol darajalari maqolasida ko‘rib chiqaman. Savollar bazasini o‘z faningiz bo‘yicha sinab ko‘rmoqchi bo‘lsangiz, ariza qoldiring.