# Summativ va formativ baholash: viktorina, sinfdan 5 ta holat

> Baholash turini ishning shakli emas, vaqti va maqsadi hal qiladi. Bob, bo‘lim yoki chorak yakunida natijani qayd etish uchun o‘tkaziladigan ish — summativ baholash (BSB va ChSB). Dars davomida bolaga keyingi qadamni ko‘rsatish va darsni moslash uchun qilingan tekshiruv — formativ baholash, hatto u test ko‘rinishida bo‘lsa ham.

Manzil: https://chsbbsb.uz/blog/viktorina-summativ-formativ  
Muallif: Murodov Oybek (Fullstack dasturchi, ta’lim eksperti, oliy toifali o‘qituvchi)  
Sana: 2026-11-01  
Mavzular: Viktorina, Baholash

Summativ va formativ baholash ta’rifda oson ajraladi, sinfda esa chegarasi ba’zan chalkashadi. Quyida maktab hayotidan 5 ta holat bor: avval o‘zingiz javob bering, keyin javob va izohni o‘qing. Har bir holatda uchta variant: «Summativ: BSB», «Summativ: ChSB» yoki «Formativ».

Rasmiy ta’riflarni eslab olmoqchi bo‘lsangiz, ular [summativ va formativ baholash](https://chsbbsb.uz/blog/summativ-va-formativ-baholash) maqolasida jadval bilan berilgan.

## 1. Chorak oxiridagi nazorat ishi qaysi baholash?

Chorakning so‘nggi haftasida sinf chorak davomida o‘tilgan barcha mavzular bo‘yicha yozma nazorat ishini bajaradi. Natija qayd etiladi.

- Summativ: BSB
- Summativ: ChSB
- Formativ

**Javob:** Summativ: ChSB. Chorak yakunida butun chorak bo‘yicha o‘tkaziladigan ish — chorak summativ baholash. U bola chorak davomida nimaga erishganini qayd etadi.

## 2. Dars boshidagi 3 daqiqalik savol-javob qaysi baholash?

Dars boshida o‘tgan mavzu bo‘yicha uchta og‘zaki savol berasiz. Ko‘pchilik qiynalsa, mavzuni qisqa takrorlab, keyin yangisiga o‘tasiz.

- Summativ: BSB
- Summativ: ChSB
- Formativ

**Javob:** Formativ. Bu tekshiruvning maqsadi natijani qayd etish emas, darsni bolalarga moslash. Javoblarga qarab rejani o‘zgartirdingiz — formativ baholashning eng toza ko‘rinishi shu.

## 3. Bo‘lim yakunidagi yozma ish qaysi baholash?

«Kompyuter tarmoqlari» bo‘limi tugadi. Sinf shu bo‘lim bo‘yicha topshiriqlar va test savollaridan iborat yozma ishni bajaradi.

- Summativ: BSB
- Summativ: ChSB
- Formativ

**Javob:** Summativ: BSB. Bob yoki bo‘lim yakunida shu bo‘lim bo‘yicha o‘tkaziladigan ish — bo‘lim summativ baholash. BSB va ChSB farqini [alohida maqolada](https://chsbbsb.uz/blog/bsb-va-chsb-farqi) jadval bilan ko‘rsatganman.

## 4. Uy vazifasini birga tekshirish qaysi baholash?

Uy vazifasini sinf bilan birga tekshirasiz, eng ko‘p uchragan xatoni doskada tahlil qilasiz va har bir bolaning daftariga qisqa izoh yozasiz.

- Summativ: BSB
- Summativ: ChSB
- Formativ

**Javob:** Formativ. Asosiy so‘z — izoh: bola xatosini ko‘radi va uni qanday tuzatishni biladi. Rasmiy ta’rifda ham formativ baholash natijani yaxshilash uchun ko‘rsatma berish jarayoni deb yozilgan.

## 5. Mavzu o‘rtasidagi mini-test qaysi baholash?

Mavzuning yarmini o‘tdingiz. CHSB BSB platformasida 5 savollik oddiy test ochasiz, natijaga qarab kim qayerda qiynalayotganini ko‘rasiz va keyingi darsni shunga moslaysiz.

- Summativ: BSB
- Summativ: ChSB
- Formativ

**Javob:** Formativ. Test shakli baholash turini hal qilmaydi — vaqt va maqsad hal qiladi. Ish o‘qish jarayonining ichida va darsni moslash uchun o‘tkazildi, demak u formativ.

## Summativ va formativ baholash: javoblar qanday chiqdi?

| № | Holat | Javob | Hal qiluvchi belgi |
|---|---|---|---|
| 1 | Chorak oxiridagi nazorat ishi | Summativ: ChSB | Chorak yakuni, natija qayd etiladi |
| 2 | Dars boshidagi 3 daqiqalik savol | Formativ | Javobga qarab dars o‘zgaradi |
| 3 | Bo‘lim yakunidagi yozma ish | Summativ: BSB | Bob yoki bo‘lim yakuni |
| 4 | Uy vazifasini birga tekshirish | Formativ | Bolaga izoh va keyingi qadam |
| 5 | Mavzu o‘rtasidagi mini-test | Formativ | O‘qish jarayonining ichida |

Ko‘rinib turibdiki, 2-, 4- va 5-holatlarni bitta savol hal qiladi: bu tekshiruv natijani qayd etish uchunmi yoki keyingi darsni moslash uchunmi?

## Ko‘p beriladigan savollar

### Test ko‘rinishidagi ish doim summativmi?
Yo‘q. Turini shakl emas, vaqt va maqsad belgilaydi: mavzu o‘rtasidagi test darsni moslash uchun o‘tkazilsa, u formativ.

### BSB va ChSB nimasi bilan farq qiladi?
BSB bob yoki bo‘lim yakunida shu bo‘lim bo‘yicha, ChSB esa chorak yakunida butun chorak bo‘yicha o‘tkaziladi. Ikkalasi ham summativ baholash.

### Formativ tekshiruvni platformada o‘tkazsa bo‘ladimi?
Ha. «Yangi test»da BSB va ChSB’dan tashqari «oddiy test» turi bor, u qisqa tekshiruv uchun qulay.

### Summativ ish bolaga o‘rganishda yordam beradimi?
Ha, agar bola nimada xato qilganini ko‘rsa. CHSB BSB’da natija sahifasida har bir savol bo‘yicha ball va izoh, to‘liq bajarilmagan savolda esa darslikdagi mavzu nomi va beti ko‘rsatiladi.

## Xulosa

Summativ yoki formativ ekanini ishning shakli emas, maqsadi aytadi: natijani qayd etamizmi yoki bolaga yo‘lda yordam beramizmi. Mening tavsiyam: chorak davomida qisqa formativ tekshiruvlarni ko‘paytiring — ular bola qayerda qiynalayotganini BSB’dan oldin ko‘rsatadi va har bir bolaga alohida yondashishga vaqt qoldiradi. Yangi viktorinalar Telegram kanalimizda: [@chsbbsbai](https://t.me/chsbbsbai).